تبلیغات
خطه ی سرسبز گیلان رانکوه (املش) - گنجینه املش
چهارشنبه 9 تیر 1389

گنجینه املش

   گردآوری از: Hamidreza Sh    مطلب از طبقه:املش ،گیلان شناسی ،

 

گنجینه املش
كاوشگران باستانشناسی ایران و جهان اعتقاد راسخ دارند كه جامها، مجسمه های فلزی و سلاحهای سرد كه در نقاط مختلف گیلان و از جمله املش كشف شده نمایانگر اندیشه های والای فلزكاران املشی و مهارت و استادی فوق العاده آنان در ادوار تاریخ است. اگرچه ابنیه های تاریخی و باستانی در سیر تحولات جوی و جغرافیائی منطقه املش به سبب رطوبت و حوادث و بلایای طبیعی تخریب و از بین رفته است اما مجموعه آثار و اشیاء باستانی مشكوفه این سرزمین موسوم به « گنجینه املش » امروزه زینت بخش موزه ها و كلكسیون های ملی و شخصی ایران و جهان می باشد و همواره مورد توجه و تحقیقات باستانشناسی معاصر قرار گرفته است .                                                   

 شیشه ها

یكی از مهمترین صنایع دستی گیلان در گذشته های دور شیشه گری بوده كه امروزه متأسفانه این صنعت منسوخ شده است . در حفاریهای باستانشناسی املش و اطراف آن تعداد زیادی اشیاء شیشه ای از دل خاك بیرون كشیده شده است . اشیاء مذبور عبارتند از كاسه ها و پیاله های مدور همراه با تراشهای ظریف و نقشهای زیبا، فنجانهای رنگارنگ بدون پایه دار، ساغرهای زیبای ساقه دار همراه با تزئینات كنده كاری و برجسته ، جامهای ظریف با لكه های تزئینی، قمقمه های تراش خورده و بالاخره بشقابها،پارچها،تنگ ها،گلدانها،روغن دانها،مجسمه ها،گردنبندها،مهره ها،آویزها،گوشواره ها،انگشتریهاو اشیاء مختلف دیگر كه عموماً با مهارت و استادی و ظرافت خاصی ساخته شده اند.

اشیاء شیشه ای مزبور معرف ذوق و استعداد شیشه گران هنرمند گیلانی در دوره های باستانی هستند، مخصوصاً دقت و ظرافتی كه در ساخت آنها به كار رفته پیشرفت شگفت انگیز صنعت شیشه گری این سرزمین را در دوره های باستان نشان می دهد.

تا پیش از كشف گنجه املش و نقش جام مارلیك هیچ دلیل و مدركی بر وجود شیشه در دوران اشكانی و ساسانی شناخته نشده بود و وقتی از شیشه ایرانی نام برده می شد. فقط شیشه اسلامی مورد نظر بود.

ژاپنی ها پس از كشف آثار املش و مارلیك به نتیجه رسیدند كه بسیاری از پیاله های شیشه ای با تراشهای مدور كه در استان گیلان یافت شده اند هویت و محل ساخت پیاله شیشه ای "شوسوئین " و پیاله شیشه ای مربوط ّه آرامگاه امپراطور الكان را روشن می سازند، به علاوه شیشه هائی كه در گیلان پیدا شده مشابه دیگر اشیاء مهم مشكوفه در ژاپن می باشد.

 سفالینه ها                

قبل از پیدایش ماشین كلیه مصنوعات توسط دست یا ابزار ساده دستی ساخته می شد، اما هر اثری را كه مصنوع دست بشر باشد نمی توان جزو آثار هنری بشمار آورد. صنایع دستی هنری به آن گروه از مصنوعات اطلاق می شود كه تمام یا قسمت اعظم مراحل ساخت فراورده های آن با دست انجام گرفته و در چهارچوب فرهنگ و بینشهای فلسفی و ذوق و هنر انسانهای هر منطقه با توجه به دیدگاههای قومی آنان ساخته و پرداخته می شود.

پرفسور گیرشمن در توصیف سفالینه های هنری گنجینه املش می نویسد:" در بین هنر مندان املش آثار زیادی از نفوذ هنر بین النهرین به چشم نمی خورد . دلیل اصلی این تأثیر ناپذیری كوههای مرتفع و صعب العبور است كه میان آنان و بین النهرین فاصله ایجاد می كرده است.انعكاس این امر در هنر این سرزمین موجب شده تا هنر عصر آهن قدیم قفقاز تأثیر بیشتری در دست آفریده های هنری این منطقه داشته باشد."

در بررسی و گمانه زنی نواحی املش باستانشناسان ایرانی و خارجی گزارش می دهند:"آثار بدست آمده از میان گورها ، علاوه بر اشیاء و ابزار های فلزی و مصنوعات شیشه ای ، مقداری ظروف گلی پخته ( به شكل آدمی و گاوهای الهامی ) و تعداد زیادی از سفالینه ها، كوزه ها و ظروف جگری رنگ و منقوش می باشد كه از نظر قرابت هنری ظروف مشكوفه ای مناطق با ظروف و سفالینه های سیلك كاشان و تالش و تپه حصار چشمگیر است ." ظروف سفالی ما قبل تاریخ " املش " گیلان ( كه اینك در موزه رشت نگاهداری می شود ) نقش برگهائی با طرح هاشوری و دوایر كوچك چندی در زمینه نقش و هم لبه سفال ، با وصف اختلافش از لحاظ تركیب ظاهری با كوزه های مشكوفه لرستان ، از جهت طرح زینتی با هم قابل مقایسه هستند( همچنین، با ظرف سفالی آدمی سان مشكوفه از ناحیه گورین باباجان لرستان قابل مقایسه می باشد.)

 


جامها و مجسمه ها             

در پنج دهه گذشته ، در اثر كاوشهای علمی و بعضاً حفاریهای غیر مجاز مقداری از اشیاء از طلا، نقره و مفرغ از گورستانهای نواحی كشف گردیده كه نشان می دهد تزئینات و خلاقیتهای هنری یكار رفته در آن اجسام بی نظیر و قابل مقایسه با هنر یونان قدیم شناخته شده است.

جامها و مجسمه های فلزی سلاحهای سرد كه در نقاط مختلف گیلان از جمله املش ،رودبار و دیلمان كشف شده نمایانگر اندیشه های والای فلزكاران این منطقه و منطقه و مهارت واستادی فوق العاده آنان است. پرفسور گیرشمن نمونه های ارزنده ای از كارهای هنرمندان فلزكار گیلانی را در دوره های ماد و هخامنش و ساسانی معرفی می كند. كه ازآن میان می توان به جامها، مجسمه ها ، سلاحها و قطعات زینتی بسیار زیبا و ظریف اشاره نمود.

بر اساس اظهارات رومان گیرشمن :" در گورهای كشف شده املش دو چشم بند برنزی مربوط به زین و یراق اسب كشف گردیده كه روی آنها كتیبه ای با خط میخی كنده شده است یكی به نام "شاه منوآ" و دیگری به نام "شاه ارگشتی ". وی وجود مجسمه های كوچك مفرغی را كه به وفور در گیلان بدست می آید نشانۀ این رابطه می داند، زیرا كه در حوزه های تمدنهای عصر آهن قفقاز نیز نظایر این اشیاء زیاد پیداشده است." گیرشمن اضافه می كند:" شاید هنرمندان املش از تیره مردمانی باشند كه پیش از آمدن به سرزمین ایران از میان كوههای قفقاز عبور كرده اند."

مجسمه های كوچك مفرغی شمال ایران از یك نقطه نظر بازگوی این مطالب اند كه ایرانیان مهاجر كه برای ورذود به فلات ایران از این نقطه عبور كرده اند، سرچشمه الهام هنرمندان املشی بوده اند."

جام طلای كشف شده در "املش " كه پیرامون آ"ن نقش بر جسته سازی شده است ، منتسب به سده های هشتم – نهم ، پیش از میلاد نمایانگر ایزد حامی در نماد شیر بالدار می باشد.                

برگرفته از ویکی پدیا